خبرگزاری مهر، گروه استانها-شهرداری همدان به تازگی با نصب مجسمه‌هایی به شکل گربه‌های آبی و قرمز بر تیرهای چراغ راهنمایی اقدامی را با هدف زیباسازی فضای شهری در پیش گرفته است؛ اقدامی که فارغ از نیت مجریان آن این پرسش جدی را مطرح می‌کند: آیا هر عنصر رنگارنگ و متفاوتی را می‌توان به نام زیباسازی وارد سیمای شهر کرد؟
زیباسازی شهری فقط نصب عناصر تزئینی نیست بلکه بخشی از هویت سازی فرهنگی و بصری یک شهر است. هر نمادی که در فضای عمومی قرار می‌گیرد، پیامی منتقل می‌کند و بر ذهنیت شهروندان از محیط زندگی‌شان اثر می‌گذارد و انتخاب این عناصر باید بر پایه شناخت فرهنگی، معیارهای زیبایی‌شناختی و تناسب با هویت شهر انجام شود و ملاک فقط سلیقه یا جذابیت ظاهری نباشد.
نخستین پرسش درباره طرح گربه‌های قرمز و آبی بر تیرهای چراغ راهنمایی و رانندگی تناسب بصری آن است؛ چرا باید مجسمه‌هایی با رنگ‌های غیرطبیعی و بدون پیوند روشن با هویت تاریخی و فرهنگی همدان به عنصری در سیمای شهر تبدیل شوند؟ آیا صرف رنگارنگ بودن و جلب توجه برای اثبات زیبایی یک اثر کافی است؟
انتخاب نمادهای شهری بدون شناخت زمینه‌های فرهنگی بی‌پیامد نیست
مسئله دیگر، تداعی‌های فرهنگی و اجتماعی این انتخاب است چراکه گربه در زندگی روزمره بسیاری از شهروندان به ویژه در ارتباط با پسماندها و محیط‌های آلوده تداعی‌هایی دارد که ممکن است با پیام پاکیزگی، آراستگی و نشاط شهری همخوان نباشد. روشن است که این برداشت برای همه یکسان نیست اما دقیقا به همین دلیل بررسی نگاه و ذائقه عمومی پیش از اجرای طرح‌های شهری اهمیت پیدا می‌کند.
از منظر تاریخی نیز نگاه به نمادها در فرهنگ ایرانی همواره یکسان نبوده برای نمونه در برخی متون کهن پهلوی و روایت‌های اسطوره‌ای زرتشتی گربه با نگاهی منفی توصیف شده است؛ البته نمی‌توان این روایت‌ها را به تمام تاریخ ایران تعمیم داد یا آنها را به تنهایی ملاک تصمیم‌گیری امروز قرار داد اما این موضوع یادآور نکته‌ای مهم است که نمادها خنثی نیستند و انتخاب آنها بدون شناخت زمینه‌های فرهنگی تصمیمی ساده و بی‌پیامد نیست.
همدان شهری برخوردار از پیشینه تاریخی و فرهنگی ارزشمند و هویتی ریشه‌دار در فرهنگ ایرانی و اسلامی است و انتظار می‌رود مدیریت شهری این ظرفیت را در طراحی محیط عمومی جدی بگیرد و از نمادها و عناصری بهره ببرد که علاوه بر زیبایی با هویت بومی، حافظه تاریخی و ارزش‌های فرهنگی مردم تناسب داشته باشند.
ظرفیت‌های فرهنگی، تاریخی، طبیعی و هنری همدان آنقدر غنی هستند که برای زیبا سازی شهر نیازی به انتخاب‌های بی‌ارتباط با هویت آن نداشته باشیم. می‌توان از معماری اصیل، مفاخر تاریخی و فرهنگی، طبیعت منطقه و عناصر برگرفته از فرهنگ ایرانی و اسلامی الهام گرفت و آثاری خلق کرد که هم چشم‌نواز باشند و هم تعلق خاطر شهروندان به شهرشان را تقویت کنند.
البته واکاوی این طرح به معنای مخالفت با خلاقیت، نشاط شهری یا استفاده از مجسمه‌های حیوانات نیست بلکه مسئله، معیار انتخاب و تناسب اثر با محیط فرهنگی و بصری شهر است و هنر شهری باید فراتر از تزئینات مقطعی باشد و بتواند میان زیبایی، معنا و هویت پیوند برقرار کند و شهر را نمی‌توان با افزودن چند عنصر رنگارنگ زیباتر کرد و شهر زمانی زیباتر می‌شود که زیبایی آن از هویتش جدا نباشد.
جمع‌آوری طرح آزمایشی نمادهای گربه از تیرهای برق
رئیس سازمان سیما، منظر و فضای سبز شهری شهرداری همدان در گفت‌وگو با خبرنگار مهر از جمع‌آوری نمونه آزمایشی طرح نصب نمادهای گربه روی تیرهای چراغ راهنمایی و رانندگی و تجهیزات شهری خبر داد و گفت: این طرح به دلیل نیاز به دقت بیشتر و رفع ایرادات مدل‌سازی به صورت موقت جمع‌آوری شد تا پس از بازبینی و پردازش مناسب در فرصت مقتضی تصمیم‌گیری شود.
مهرداد خورشیدوند در پاسخ به انتقادات و پرسش‌ها پیرامون جزئیات اجرای این طرح، اظهار کرد: ایده استفاده از المان حیوانات برگرفته از طرح یک طراح بود و با این نگاه که محیط‌زیست علاوه بر انسان و گیاهان، شامل حیوانات نیز می‌شود و ما در این محیط زندگی می‌کنیم.
وی بیان کرد: هدف اصلی از اجرای طرح گربه‌ها روی تیر چراغ راهنمایی و رانندگی کاور کردن و پوشش دادن دستک‌ها و تجهیزات چراغ‌های راهنمایی و رانندگی بود که تا حدودی فضای بصری شهر را تحت تاثیر قرار داده بودند.
رئیس سازمان سیما، منظر و فضای سبز شهری شهرداری همدان در خصوص سرنوشت طرح نمادهای گربه نیز تاکید کرد: این طرح پس از بررسی و اصلاحات روی مدل‌ها مجدد کار خواهد شد و در آینده براساس تشخیص کارشناسی تصمیم‌گیری می‌شود که آیا با طرح جدید یا ایده‌های خلاقانه دیگر همانند طرح‌های پیشینی همچون کبوتر، اجرا شود یا خیر.
وی در پاسخ به پرسشی درباره میزان کار کارشناسی و توجه به هویت فرهنگی و نمادهای تاریخی همدان در پروژه‌های زیباسازی شهری تصریح کرد: از سال گذشته اقدامات و رویکردهای جدیدی در حوزه بازسازی و تقویت هویت‌های فرهنگی آغاز شده است که از جمله آنها می‌توان به طراحی یادمان «عین القضات» و یادمان «المان فردوسی» اشاره کرد.
مامی پروژه‌ها زیباسازی شهری پیش از اجرا به بوته نقد و آزمایش گذاشته می‌شوند
خورشیدوند با اشاره به موفقیت برخی المان‌های شهری همدان در سطح ملی یادآور شد: المان میدان پروانه‌ها به عنوان نخستین و بهترین نمونه در کشور ساخته شد به گونه‌ای که وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در نامه‌ای رسمی از آن تقدیر کرد چراکه این اثر به شکلی زیبا، قشنگ و با مفهوم طراحی شده و نشان دهنده هویت ملی و فرهنگی ما است.
رئیس سازمان سیما، منظر و فضای سبز شهرداری همدان خاطرنشان کرد: تمامی پروژه‌ها پیش از اجرا به بوته نقد و آزمایش گذاشته می‌شوند و ابتدا از اساتید و خبرگان حوزه هنر و معماری نظرخواهی می‌شود و تلاش می‌شود در برخی حوزه‌ها نظرات شهروندان نیز اخذ شده و با نظر اکثریت تطبیق داده شود.
وی از اجرای پروژه‌های جدید در آینده نزدیک خبر داد و گفت: در آینده‌ای نزدیک «المان پرچم» به یاد افرادی که بیش از ۲۴۰ روز به شکل مداوم و شبانه روزی پرچم را در میدان دانشگاه می‌چرخانند، نصب خواهد شد که هم‌اکنون در مرحله پایانی طراحی و ساخت است و در یک یا ۲ هفته آینده جانمایی می‌شود و طراحی المان‌های کوچک و بزرگ دیگری نیز در دست اقدام است.
اقدام اخیر مدیریت شهری همدان در نصب و سپس جمع آوری سریع نمادهای گربه هرچند با رویکرد رفع زوائد بصری و پوشش تجهیزات ترافیکی انجام شده اما بار دیگر ضرورت تقویت «پیوست فرهنگی و کارشناسی» را در پروژه‌های زیباسازی شهری به رخ کشید. تجربه‌های این چنینی نشان می‌دهد که سیمای شهری بستر انتقال پیام‌های هویت‌ساز است و نمی‌توان آن را فقط به حوزه‌ای برای آزمایش طرح‌های شتاب زده تقلیل داد.
نظر شما